ونايی روستايی سرسبز و بکر از جمله مناطق پر جاذبه بروجرد به شمار میآيد که بيشترگردشگران و به ويژه دوستداران کوهپيمايی و کوهنوردی اوقات خوشی را در آن سپری میکنند.

اين روستا به دليل آب و هوای مناسب هر ساله در تمام فصول و به ويژه تابستان پذيرای ميهمانان و گردشگران فراوان از.سراسر کشور است

 

۱۰ کوه و قله مرتفع و شگفت انگيز از منطقه ”ونايی“ در شمال غربی بروجرد و به عنوان يکی از بزرگترين و پرجمعيتترين مناطق روستايی بروجرد، از .جمله ”هجده يال“، ”سه کوزان“، ”والاش“، ”برنجه“ و ”هيگره“ برخوردار است

 

 

وجود چشمهسارهای جوشان همچون ”آب سفيد“، ”دو روزنه“ و سراب خسرو“وهمچنين غار زيبای ونايی در اين منطقه علاوه بر رونق کشاورزی، طراوتويژهای را با صدای دلنشين جويبارها در کنار عطر سبزهها و خنکی نسيم دشتها در مقابل گردشگران به تصوير کشيده است

.

جاندارانی همچون گراز، گرگ، روباه، خرگوش، موش صحرايی، کفتار، خدنگ و پرندگانی مانند حواصيل، کبک، خروس کولی و چنگر از جمله جانوران منطقه کوهستانی ونايی میباشند

 

همچنين پوشش گياهی غنی اين روستا مورد توجه اهالی و گردشگران بوده زيرا که در اين منطقه گياهان دارويی و خوراکی مانند پونه، بابونه، گون و ميخک وحشی به وفور مشاهده میشود .

 

با وجود اين همه نعمت الهی و شرايط اقليمی کوهستانی و بکر کشاورزی منطقه را متحول نموده و لوبيا سبز و خيار کشاورزان اين گوشه جهان خلقت سرآمد شده است

 

 

توليد خيار مرغوب در اين منطقه باعث شده که دهها کارگاه توليد خيار شور همواره در تکاپو کار و تلاش و توليد خيار شور معروف ونايی باشند که عمده توليدات اين واحدهای توليدی به سراسر کشور و حتی به کشورهای ديگر صادر شود

 

فرآوردههای دامی اين منطقه به دليل کيفيت آب و هوا امتيازی بالاتر نسبت به ديگر مناطق داشته و بيشتر اهالی اين روستا اقدام به تهيه دوغ و کره به صورت .محلی نموده و به مردم عرضه میدارند

 

با اين وجود ”ونايی“ را در روزهای تعطيل هفته بهتر از هر زمان ديگر میتوان احساس کرد چرا که عمده خانوادههای بروجردی به همراه مسافران و .ميهمانان خود از ساعات اوليه صبح راهی اين منطقه شده تا با نشستن در کنار رودخانه و چشمههای پر آب روزی خوش را در خلوت طبيعت سپری کنند

 

از همه مهمتر ميزبانی قريب به شش هزار مردم روستايی صميمی و بیريای اين منطقه همواره خاطراتی خوش را برای مسافران و گردشگران به ارمغان .دارد

 

منطقه روستای ونايی به عنوان زيستگاهی مناسب برای گونههای جانوری بومی منطقه محسوب شده و از شکارگاههای مورد توجه شکارچيان و صيادان ساليان گذشته تاکنون بوده است

 

 

سراب دوروزنه ونايی يکی از رودخانههايی فصلی ونايی است که در بهار ميزان آب ان به بالاترين حد خود ميرسد اما در اواخر تابستان تقريبا چيزی از اين آب خروشان باقی نميماند.

 وجه تسميه آن که به دروزنه معروف گرديده شايد به علت نوسانات ناگهانی اين رودخانه خروشان باشد که شايد کمتر کسی باور کند . که اين رودخانه در اواخر تابستان خشک میشود

 

اين سراب تقريبا در شمال غربی دشت گلرود واقع شده که برای رسيدن به ان بايد وارد روستای ونايی شده و از انجا رهسپار اين سراب خروشان شد که فاصله .چندانی با سراب چله ديگر منطقه ديدنی روستای ونايی ندارد

 

 

 

سراب چله يک از زيباترين مناطق گردشگری در روستای ونايی است که تقريبا در غرب دشت سرسبز گلرود قرار دارد.وجود آب فراوان اين منطقه و بيشهزارهای سر سبز ان باعث جذب گردشگران زيادی باز اقصی نقاط ايران و حتی خارج از ايران شده است

 

می گويند.و آب اين سراب از دل همين سنگهای(chol)علت نام گذاری اين سراب به وجود سنگهای بسياری زبری برمی گردد که در زبان محلی به آن چل ذکر شده فوران میکند و به چند شاخه تقسيم میشود و در نهايت به رودخانه گلرود میريزد.

 به علت کيفيت بالای اب اين سراب مقداری از ان از طريق خطوط لوله به شهرستان بروجرد و خود روستای ونايی جهت تامين اب شرب ارسال میشود.

 

 سازمان آب و فاضلاب بروجرد در آنجا ساختمانی برای انتقال آب ايجاد کرده که دارای فضای بسيار زيبايی میباشد که در برخی از روزها ميزبان گردشگران و ميهمانان اداری و غير اداری میباشد. در داخل محوطه ای آن حوضچهها و ابشارهای بسيار زيبای ساخته شده است

 

با اين وجود منطقه ونايی را در روزهای تعطيل هفته بهتر از هر زمان ديگر میتوان احساس کرد و اکثر خانوادههای بروجردی به همراه مسافران و ميهمانان .خود از ساعات اوليه صبح راهی اين منطقه شده تا با نشستن در کنار رودخانه و چشمههای پر آب روزی خوش را در خلوت طبيعت سپری کنند

 

 

گلرود دشتی سرسبز و حاصلخير است که در روستای ونايی واقع شده است .رودخانه خروشان گلرود که از به هم پيوستن ابهای سراب دروزنه ،سراب چله و سراب خسرو شکل گرفته زيبايی خاصی را به اين دشت حاصلخيز داده است .

 

اطراف اين دشت را کوههای سر به فلک کشيده ونايی از جمله کوههای سه کوزان و برافتاب و...احاطه کرده اند که در بيشتر ايام سال پوشيده از برف و مکان مناسبی برای ييلاق عشاير استان لرستان محسوب میشوند .وچود اين  کوهسارها باعث به وجود دامدن جشمههای زيادی در دشت حاصلخيز گلرود شده است

 

 

اراضی دشت گلرود ونايی تا چند سال پيش همگی به زير کشت خيار میرفتد اما در سالهای اخير مردم روستای ونايی به سمت باغداری و ايجاد باغهای سيب متمايل شده اند و اکثر زمينهای گلرود به کاشت درختان سيب ،هلو اختصاص يافته و تا جند سال اينده کل دشت گلرود از باغهای ميوه پوشيده خواهد شد و ديگر .جايی برای کشت خيار که محصول اصلی روستای ونايی در طی ساليان گذشته بوده،نمی ماند

 

 

وجود کوههای زيبا و چشمههای پرآب و خنک سبب رونق کشاورزی در اين منطقه روستايی شده و همچنين طراوت ويژهای را با صدای دلنشين جويبارها در کنار عطر سبزهها و خنکی نسيم دشتها در مقابل گردشگران به تصوير کشيده است

 

بروجرد دارای مناطق ديدنی زيادی است که روستای ونايی تنها يکی از مناطق ديدنی و خوش آب و هوای بروجرد است که هر ساله مسافران و گردشگران .زيادی در هنگام سفر از اين منطقه سرسبز و جالب ديدن میکنند

 

هنر ورشوسازی از کشور لهستان به ایران وارد شده و نام ورشو به دلیل شهر ورشو مرکز کشور لهستان بر روی این فلز ماندگار شده است . در اواخر دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی هنر ورشوسازی در ایران به اوج خود رسید و سابقه هنر ورشوسازی در ایران مربوط به شهرستان‌های دزفول و بروجرد است .

قلمکاران لرستانی قبل از ورود ورشو به ایران از ورق زرد رنگ برنج برای ساخت ابزار و وسایل مورد نیاز در منازل استفاده می‌کردند . پس از ورود ورشو به ایران ، هنرمندان خوش ذوق دزفول و بروجرد این فلز را در دست گرفته و با دقت و ظرافت خاصی آن را نرم کرده و پس از شکل گیری نهایی به دست استادان قلمکار می سپردند . استادان قلمکار ورشو نیز با چشمان خوش بین و دستان هنرمند خود بر روی این جسم بی جان ، فضایی رویایی را قلمکاری می کردند . هنر ورشوسازی در ایران اکنون به صورت پایه در شهرستان بروجرد وجود دارد و نام ورشو و ورشوکاران این دیار در همه جای دنیا مشهور شده است . در زمان حاضر سماورهای ورشویی در همه نقاط ایران مختص استادان ورشو سازی بروجرد است . اسناد و مدارک فرهنگی برجای مانده از گذشته به ویژه ابزار و ظروف بیانگر آن است که بروجرد نیز از لحاظ تولید صنایع‌ دستی سابقه‌ای دیرینه دارد .

ورشو سازی عبارتست از ساخت و تهیه انواع ظروف از جنس ورشو که خود آلیاژی از جنس 20% نیکل، 35% روی ، 45% مس است .

 

 

نوآوران و استادان صنایع‌دستی در بروجرد همواره به موازات آفرینش‌های ذوقی صنعتگران و هنرمندان دیگر شهرهای کشور از جمله اصفهان در خلق آثار شگفت انگیز گام برداشته ‌اند .

 

ورشو، خود به رنگ نقره است و آلیاژی است که به خوبی فرم گرفته و می‌توان زیرساخت‌های مصرفی و زیبایی که کاملاً جنبه کاربردی دارند ، تهیه کرده سپس روی آن را قلم زنی و بر زیبایی آن افزود .

امروز دیگر صدای دلنشین چکش صنعتگران پر ذوق در کوچه پس کوچه‌های بازار قدیمی بروجرد به گوش نمی‌رسد و دگرگونی‌های صنعتی نقش و نگار ظروف ورشو را از یاد برده است .

 

 

در تاریخ ورشو سازی بروجرد استادانی از جمله محمد رحیم میناگر، رضا رئوفیان ، رضا گلدوز و محمد بادآور پا به عرصه وجود نهاده و با تحمل مشکلات فراوان صنعت ورشو سازی را با دستان خود به اوج و تکامل رساندند .

صدایی که از کوبیدن چکش‌ها به ظروف مسی به صورت همنوا ایجاد و در کوچه‌های بازار بروجرد طنین انداز می‌شد ، این حرفه را از میان دیگر صنایع متمایز می ساخت .

امروز به دلیل تحولات گوناگون ، صنعتگران و هنرمندان این هنر- صنعت به شغل‌های دیگر روی آوردند . متأسفانه به دلیل اهمیت ندادن به این صنایع ، ماشته ، گلیم و جاجیم‌های صنعتی ، ظروف ورشوی ماشین ساز، صنایع چرمی مصنوعی و تابلوهای پلاستیکی چوب نما شده‌اند و با قیمت‌های بالا به مردم عرضه می‌شود . 

 

 

بازار بزرگ بروجرد که ساکنان محلی به آن راسا به معنی راسته بازار می گویند، عمده‌ترین مرکز تجارت سنتی شهر بروجرد است که مورد استفاده شهرنشینان و روستائیان شهرستان بروجرد و نیز دیگر مناطق اطراف قرار می گیرد. این بازار همچنین نقش عمده ای در تجارت منطقه ای در استانهای لرستان، مرکزی و همدان دارد. عشایر لر و بختیاری در فصلهای بهار و تابستان برای تامین مایحتاج خود روزهای متمادی را در این بازار می گذرانند.

تاریخ دقیق بازار بروجرد مشخص نیست اما ساختار فعلی بازار بروجرد در دوره قاجاریه طرحریزی و ساخته شده است. حسام السلطنه شاهزاده قاجاری مقر حکومت ولایت خوزستان و لرستان را در بروجرد قرار داد و بناهای زیادی در آن ساخت که راسته بازار بروجرد از آن جمله است.

این بازار به مرور بافت تاریخی خود را از دست داده و امروزه علاوه بر مشاغل جدید، مغازه‌ها و پاساژهای متعددی در آن ساخته شده که عاری از هنر معماری هستند.

 

 

سابقه بازار بزرگ و قدیمی بروجرد احتمالاً به اولین دوره های شکل گیری شهر بر می گردد. بخش اعظمی از راستای اصلی سر پوشیده آن در دهه های 20 و 30 به علت های مختلف از جمله احداث خیابان، آتش سوزی و همچنین متعاقب آن در دوران جنگ ایران و عراق بر اثر بمباران از بین رفته است و بجز چند راسته فرعی و حدود 6 سرای تجاری مابقی نوساز هستند. با این وجود بازار به همان شکل سابق و حرف و پیشه های مختلف کارکرد خود را حفظ نموده است.

بازار بروجرد مشتمل بر راسته بازارها، کاروانسراها و مراکز جانبی مانند حمام و مسجد است. راسته بازارها عمدتاً به مشاغل خاص اختصاص دارند و با همان نام شناخته می شوند مانند بازار مسگرها، بازار علافها، بازار زرگرها و بازار چلنگرها.

کاروانسراها در دوران قاجار و پهلوی ساخته شده‌اند و عمدتاً با ورودیهای متعدد به راسته بازارها و دیگر سراهای مجاور متصل می شوند. برخی از این کاروانسراها به لحاظ معماری ارزشمند هستند از جمله کاروانسرای حافظیه.از جمله این سراهای قدیمی می توان به سرای حافظی، سرای قیصریه، سرای وحدتی و سرای نیک نژاد اشاره کرد.

 

 

سرای حافظی در کنار راسته اصلی بازار قدیم بروجرد واقع شده و از ساخته های دوره قاجاریه می باشد. بنا دارای سه در ورودی در شرق،غرب و جنوب می‌باشد که به صورت دو طبقه ساخته شده و دارای حیاط مرکزی،انبار و محل بارانداز می‌باشد.

دکانهای طبقه اول همه به صورت طاق تویزه و یا طاق آهنگ هستند و فضاهای طبقه دوم که از طریق چند راه پله در دالانهای ورودی امکان پذیر است یا تیرهای چوبی و به صورت سقف مسطح است که از یک ایوان با ستونهای چوبی در جلو و مشرف بر حیاط و دکانهای در پشت آن می باشد.

 

 

علیرغم تغییرات شدید در سبک زندگی مردم، هنوز ردپای بسیاری از مشاغل سنتی در بازار بروجرد دیده می‌شود و عده ای به تولید محصولات سنتی مانند گیوه و جوراب، نخ و ریسمان، ظروف مسی و پارچه‌های سنتی مشغولند. محصولات تولیدی اینان بیشتر به مصرف روستائیان و عشایر کوچرو می رسد

آدرس: بروجرد، خیابان تختی

 

 

 

 

 

 

 

بقعه امامزاده جعفر یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی شهر بروجرد است که در انتهای خیابان جعفری قرار دارد. کتیبه‌های موجود در این بنا، فرد مدفون را جعفر، فرزند موسی کاظم، هفتمین امام شیعیان می‌دانند. اما در برخی کتابها و منابع تاریخی، جعفر با پنج واسطه، فرزند سجاد، چهارمین امام شیعیان ذکر شده است.

 

بنای آرامگاه امامزاده جعفر بروجرد از بناهای جالب توجه معماری اسلامی در استان لرستان و غرب ایران است. گنبد هرمی شکل این آرامگاه با بیش از هزار سال قدمت، در دوره سلجوقیان ساخته شده است و از نمونه‌های معماری سلجوقی به حساب می‌آید. این گنبد منحصربه‌فرد، بصورت مخروطی مخروطی بلند و پلکانی با ۱۸ پله ساخته شده است. نمونه اینگونه گنبدها، در غرب ایران کمتر دیده می‌شود اما در مناطق جنوبی تر (خوزستان)، آثار مشابهی مانند آرامگاه دانیال نبی در شوش گسترش بیشتری دارند. ورودی امامزاده جعفر دارای یک در چوبی ارزشمند قدیمی و بزرگ، منقش به اشکال شیر و خورشید بود که مدتی بعد از انقلاب کنده شد.از سرنوشت این در گرانبها اطلاعاتی در دست نیست.همچنین درون محوطه ی این امامزاده درختی بسیار ستبر وجود داشت که به اعتقاد بسیاری قدمتی چند صدساله داشت، اما متأسفانه این درخت نیز بدون ارائه ی دلیل خاصی قطع شد.در پیرامون امامزاده خانه های بسیار قدیمی و تاریخی وجود دارند که به دلیل عدم توجه مسئولین در زلزله های اخیر آسیب های بسیاری دیدند.

 

اين بنا در خيابان جعفري شهر بروجرد واقع شده است . مسجد جامع بروجرد يكي ازكهن ترين مساجد غرب ايران است . بخش قديمي اين بناشبستان جنوبي و گنبد آن است كه همانند چهارطاقهاي زمان ساسانيان مي باشد . نقشه مسجد از نوع يك ايواني است واز يك قسمت وسط به ابعاد10×10و دوقسمت طرفين به ابعاد20×10مترتشكيل شده است ارتفاع گنبد آن كه در وسط بنا ايجادشده تا كف مسجد نزديك به20 متر است. و زمان ساخت آن به عهد سلجوقي برمي گردد. براساس كتيبه هاي موجود اين مسجد در زمان شاهان صفوي ، در سالهاي 1022 هجري 1023 هجري ، 1091 هجري و سرانجام در سال 1209 هجري تعميرومرمت شده است مسجد داراي تزئينات آجري و كاشيكاري بوده است كه در طول زمان و براثر عوامل طبيعي چون زلزله تخريب شده اند . مواد و مصالح آن از آجر ، كاشي ، ملات است . اين بنا مربوط به دوره سلجوقي است وبه شماره 228 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .

این یادمان ارزشمند بنایی است استوانه ای شکل که به عنوان میل راهنما وجهت ‌هدایت کاروان ها در کنار شهر قدیم <شاپور خواست> احداث گردیده است، افزون براین ‌وجود بقایای معماری سـنـگ و گـچ بـا دیـوارهای ضـخیم در مجاورت مناره (پارک ، میدان ‌شقایق فعلی ) حـاکی از وجود تأسیساتی نـظـیـر‌‌‌‌کـاروانـسـرا و مـسـجـد و .... گرداگرد ‌بنا در گذشتهمی باشد. با توجه به سبک معماری بنا ، احتمالاً تاریخ ساخت آن ‌به دوره فرمانروایی دیلمیان برمی‌گردد . بلندای آن بر اثر عوامل طبیعی کاهش ‌یافته و اکنون با احتساب پایه سنگی، ارتفاع آن به ۳۰ متر می رسد . قطر بنا در ‌پایین ترین قسمت به ۵/۴ متر کاهش می یابد . فضای داخلی آن از ۹۹ پله تشکیل ‌شده است . ورودی مناره در جبهه غربی روی سطح پایه قرار گرفته است . ‌‌

 

گرداب سنگي یکی از آثار تاریخی استان لرستان است که در شمال غربی خرم‌آباد در بافت قدیمی شهر قرار دارد.

گرداب سنگی یکی از آثار به جا مانده از دوره ساسانیان و بنایی است از سنگ‌هایی به ابعاد ۱×۱ متر و ساروج که پیرامون چشمه‌ای ساخته شده تا آبی که از چشمه خارج می‌شود، در آن ذخیره گشته و سپس از طریق کانال، به نقاط مختلف شهر باستانی شاپورخواست هدایت شود. قطر این سازه ۱۸ متر، پهنای آن ۳ متر و ارتفاع آن تا کف چشمه ۱۸ متر می‌باشد. در قسمت شرقی گرداب، دریچه‌ای به ابعاد ۹۰×۱۶۰ سانتی‌متر دیده می‌شود که با یک وسیله کشو مانند بسته می‌شده و آب را به جوی کناره غربی گرداب سرازیر می‌کرده است.

در دره‌ای که امروزه «بابا عباس» نامیده می‌شود و فاصله آن تا گرداب سنگی ۱۲ کیلومتر می‌باشد، آثار یک آسیاب بر جای مانده که آب آن از گرداب سنگی تأمین می‌شده است.

چشمه‌ای که گرداب سنگی از آن تغذیه می‌شود، از اواسط زمستان تا اواسط تابستان پرآب است و در سایر مواقع خشک و خاموش است. آبدهی این چشمه ۱۷۰ لیتر در ثانیه است که این میزان در اوایل فصل بهار افزایش می‌یابد.

گرداب سنگی که به گویش لری «گِردآو بَردینَه» خوانده می‌شود، در مجاورت خیابان هفده شهریور شهر خرم‌آباد پایین‌تر از میدان تختی واقع شده است.

 

 

 

قلعه فلک الافلاک یکی از مشهورترین جاذبه‌های تاریخی و گردشگری استان لرستان است که در بالای تپه‌ای باستانی و در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد.

قلعه فلک الافلاک از شرق و جنوب شرقی به رودخانه خرم‌ رود، از غرب به خیابان امام خمینی و از شمال به خیابان فلک الافلاک محدود می‌شود.

از تاریخ ساخت قلعه فلک الافلاک و بانی آن، اطلاعات دقیقی در دست نیست اما بر اساس شواهد موجود، بنای اولیه این قلعه به زمان شاپور اول ساسانی در قرن سوم میلادی بازمی‌گردد. ساسانیان در حدود منطقه کنونی خرم‌آباد، شهری با نام شاپورخواست ساختند و از این دژ به عنوان مرکز حکومتی و نظامی استفاده می‌کردند. شاپورخواست بعدها ویران و در حدود سده هفتم هجری قمری، شهر خرم‌آباد فعلی به جای آن بنا شد.

وسعت تقریبی قلعه فلک الافلاک 5300 مترمربع است و دارای 8 برج، 2 صحن و 300 جان‌پناه می‌باشد. فضای داخلی قلعه به 4 تالار نسبتاً بزرگ پیرامون و تعدادی تالار و اتاق تقسیم شده است. ارتفاع بلندترین دیوار تا سطح تپه 23 متر است. مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه، سنگ، آجر، خشت و ملات گچ و آهک است. ورودی بنا در سمت شمال و در بدنه برج جنوب غربی تعبیه شده که پس از گذر از راهروی ورودی، به حیاط اول متصل می‌گردد. در گوشه شمال شرقی حیاط اول یک حلقه چاه آب به عمق 40 متر وجود دارد که آب مورد نیاز ساکنان قلعه از آن تأمین می‌شده است (البته اکنون نیز قابل بهره‌برداری می‌باشد).

از ویژگی‌های اصلی این بنا می‌توان به قرارگیری بر فراز صخره‌های سنگی و اِشراف کامل آن به دره تاریخی خرم‌آباد و جاری شدن چشمه پرآب گلستان از دامنه شمالی تپه اشاره نمود. مجاورت قلعه فلک الافلاک با غارهای پیش از تاریخ دره خرم‌آباد، سنگ نوشته خرم‌آباد، مناره آجری، پل شکسته (پل شاپوری) و گرداب سنگی، بیانگر پیوستگی تاریخی این قلعه با آثار مذکور است.

این قلعه در منابع تاریخی مکتوب، با نام‌های متفاوتی چون دژ شاپور خواست، سابرخاست، دزبر و قلعه خرماباد یاد شده است. نام «فلک الافلاک» (به معنای سپهر سپهران)، عنوانی است که از دوره قاجاریه برای این قلعه در نظر گرفته شد و از آن روزگار تا به حال باقی مانده است. در واقع وجه نامگذاری این بنا، شاید به دلیل وجود دوازده برج قلعه که اشاره‌ای به دوازده برج فلکی دارد، باشد. علاوه بر این نام قلعه ممکن است استعاره‌ای از دست‌ نیافتنی بودن آن باشد.

این قلعه در دوره‌های گوناگون، دستخوش تغییر و تحولات متعددی شده است که بیشترین این تحولات مربوط به دوره صفویه تا قاجار می‌باشد. بر اساس مدارک موجود، تا حدود صد سال پیش، بارویی دوازده برجی در پیرامون بنای فعلی وجود داشته که اکنون آثار این برج در محوطه شمال غربی قلعه دیده می‌شود.

این قلعه به لحاظ موقعیت استراتژیکی خود، در قرن چهارم هجری قمری به مقر حکومت آل حسنویه و گنجور در زمان آل‌ بویه تبدیل شد. قلعه فلک الافلاک در زمان حکومت خاندان بدر (قرن چهارم هجری قمری)، به عنوان خزانه سلطنتی کاربرد داشته و در زمان اتابکان لر کوچک و والیان لرستان در دوره صفویه و قاجاریه، مقر حکومتی بود. در دوره پهلوی اول و دوم، کاربرد این قلعه به ترتیب پادگان نظامی و زندان سیاسی بوده است.

در حال حاضر قلعه فلک الافلاک که پس از ثبت در فهرست آثار ملی کشور به «موزه فلک الافلاک» تغییر نام داده است، شامل بخش‌های مردم‌شناسی، هنرهای سنتی و باستان‌شناسی می‌شود. در تالار موزه مردم‌شناسی، عکس‌ها و مدل‌های کوچک و بزرگ متعددی از شیوه‌ها و رسوم گوناگون زندگی مردان و زنان عشایر و روستای منطقه لرستان به نمایش گذاشته شده است.

از دیگر آثار دیدنی این موزه در بخش مردم‌شناسی، سنگ قبرهای اهالی منطقه است که با دیگر نواحی ایران تفاوت جالب توجهی دارند. در این نواحی رسم بوده که بالای قبر، سنگی عمودی قرار می‌دادند و روی آن صحنه‌هایی از زندگی فرد درگذشته حجاری می‌نمودند. در تالار باستان‌شناسی موزه تعداد زیادی اشیای ارزشمند مفرغی، سفالی و سنگی متعلق به هزاره‌های پیش از میلاد به نمایش گذاشته شده است. این آثار طی سالیان اخیر از حفاری‌های گروه‌های باستان‌شناسی یا حفاران غیرمجاز و قاچاقچیان ضبط شده است. این آثار بیانگر دیرینگی و پیشرفت تمدن کهن منطقه لرستان می‌باشند.

آدرس: خرم آباد – خیابان امام (ره) – دوازده برجی